Từ những vụ cháy nhà đau lòng, sinh viên Trường Đại học Đại Nam làm hệ thống cảnh báo sớm

Những vụ cháy nhà dân, chung cư và sự cố rò rỉ khí gas liên tiếp xảy ra trong thời gian qua đã thôi thúc ba sinh viên Khoa Công nghệ kỹ thuật Điện, Điện tử - Trường Đại học Đại Nam nghiên cứu hệ thống Smart Home có khả năng phát hiện khói, khí gas, lửa và gửi cảnh báo tức thời đến điện thoại người dùng. Đề tài không chỉ giành giải Nhì tại Hội nghị Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp trường năm học 2025 - 2026 mà còn cho thấy cách sinh viên DNU đang vận dụng kiến thức kỹ thuật để giải quyết những vấn đề thiết thực của cuộc sống.

Nhóm ba sinh viên Hoàng Ngọc Thức, Dương Anh Tú và Phạm Quốc Chiến đến từ Khoa CNKT Điện, Điện tử đạt giải Nhì trong Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học cấp trường 2025-2026.

Ý tưởng không xuất phát từ phòng thí nghiệm mà đến từ cuộc sống

Một vụ cháy thường không bắt đầu bằng ngọn lửa lớn. Đó có thể chỉ là làn khói mỏng, mùi khét thoảng qua hoặc một sự cố rò rỉ khí gas mà không ai kịp nhận ra. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần phát hiện sớm vài phút cũng có thể giúp ngăn chặn những thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Xuất phát từ thực tế đó, nhóm sinh viên gồm Hoàng Ngọc Thức, Dương Anh Tú và Phạm Quốc Chiến đặt ra câu hỏi: “Nếu có một hệ thống có thể phát hiện sớm nguy cơ và cảnh báo ngay cho chủ nhà thì sao?”.

Thay vì lựa chọn các giải pháp thương mại có chi phí cao, nhóm mong muốn xây dựng một hệ thống tối ưu hơn về giá thành nhưng vẫn đảm bảo khả năng giám sát và cảnh báo hiệu quả.

Sử dụng vi điều khiển ESP32 kết hợp với các cảm biến khí gas, khói, lửa, chuyển động cùng nền tảng IoT, nhóm đã thiết kế mô hình có khả năng giám sát môi trường trong nhà theo thời gian thực. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống sẽ tự động gửi cảnh báo đến điện thoại người dùng để kịp thời xử lý.

Nhóm sinh viên nghiên cứu hệ thông nhà thông minh có khả năng nổi bật phát hiện nguy cơ, cảnh báo cháy.

Điều khó nhất không phải là lắp ráp linh kiện

Theo Dương Anh Tú, thách thức lớn nhất không nằm ở việc lắp ráp các thiết bị mà ở việc bảo đảm toàn bộ hệ thống hoạt động ổn định và đồng bộ.

“Chỉ cần một mắt xích gặp trục trặc là toàn bộ hệ thống có thể hoạt động sai lệch. Có lần cảm biến phát hiện được khói nhưng tín hiệu cảnh báo gửi lên ứng dụng bị chậm. Có lần relay phản hồi không chính xác, buộc nhóm phải kiểm tra lại từ nguồn điện, cảm biến đến chương trình điều khiển”, Tú chia sẻ.

Thực tế, số lần thử nghiệm thất bại nhiều hơn những gì nhóm dự tính ban đầu. Có những buổi tối cả nhóm vẫn miệt mài trong phòng thực hành khi nhiều sinh viên khác đã ra về. Cũng có những giải pháp tưởng như đã hoàn thiện nhưng cuối cùng phải làm lại từ đầu.

Tuy nhiên, chính quá trình thử - sai ấy giúp các thành viên hiểu rằng nghiên cứu khoa học không phải là con đường đi thẳng tới thành công mà là hành trình kiên trì giải quyết từng vấn đề nhỏ.

“Mỗi lần sửa được một lỗi, chúng em lại hiểu hệ thống hơn và tự tin hơn vào những gì mình đang làm”, sinh viên Phạm Quốc Chiến cho biết.

Hệ thống nhà thông minh được các sinh viên nghiên cứu triển khai từ những linh kiện giá rẻ, có khả năng nâng cấp tích hợp trí tuệ nhân tạo.

Người thầy không đưa sẵn đáp án

Đồng hành cùng nhóm trong suốt quá trình nghiên cứu là ThS. Nguyễn Sơn Hải, giảng viên Khoa Công nghệ kỹ thuật Điện, Điện tử.

Theo các thành viên, thay vì đưa ra sẵn lời giải, thầy thường đặt những câu hỏi gợi mở để sinh viên tự tìm nguyên nhân, tự đánh giá các phương án và lựa chọn giải pháp tối ưu nhất.

Cách hướng dẫn đó không chỉ giúp nhóm hoàn thiện sản phẩm mà còn hình thành tư duy nghiên cứu, tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.

Theo ThS. Nguyễn Sơn Hải, giá trị lớn nhất của đề tài không nằm ở mô hình Smart Home mà nằm ở quá trình sinh viên tự nghiên cứu, tự thử nghiệm và tự giải quyết các bài toán kỹ thuật thực tế.

“Thông qua đề tài, sinh viên được vận dụng kiến thức về điện tử, lập trình nhúng, cảm biến, mạng truyền thông và hệ thống điều khiển. Đây đều là những năng lực mà doanh nghiệp hiện nay rất cần”, thầy Hải cho biết.

Mô hình trong tương lai có thể phát triển thành bộ kit Smart Home giá rẻ phục vụ học tập.

Điều quý giá nhất không nằm ở giải thưởng

Sau giải Nhì tại Hội nghị Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp trường, nhóm tiếp tục hoàn thiện hệ thống theo hướng ổn định hơn và thân thiện hơn với người dùng.

Với Hoàng Ngọc Thức, Dương Anh Tú và Phạm Quốc Chiến, giải thưởng là một dấu mốc đáng nhớ nhưng không phải giá trị lớn nhất mà đề tài mang lại.

Quan trọng hơn, các em đã học được cách biến kiến thức trên giảng đường thành một giải pháp hữu ích cho cộng đồng; học được cách làm việc nhóm, cách tiếp cận một vấn đề thực tiễn và kiên trì tìm lời giải cho đến khi đạt được kết quả.

Từ những linh kiện điện tử nhỏ bé, những lần thử nghiệm thất bại và những đêm thức trắng bên bàn mạch điện, các em đang từng bước trưởng thành thành những kỹ sư biết quan sát các vấn đề của xã hội, biết đặt câu hỏi và biết dùng tri thức để giải quyết những vấn đề ấy.

Đó cũng chính là mục tiêu đào tạo mà Trường Đại học Đại Nam theo đuổi: không chỉ đào tạo những người giỏi chuyên môn mà còn đào tạo những người biết tạo ra giá trị cho cộng đồng bằng chính tri thức và năng lực của mình.